Moynak, Aralmeer

** Woensdag 27 juli 2011, Oezbekistan:
's Morgens om 06:30 uur hebben we goed ontbeten met bruin brood bij het ontbijt, dat is weer eens iets anders dan we in India kregen. Je moet het vroegere tijdstip afspreken anders is het ontbijt niet op tijd klaar. De chauffeur "Ergish" staat al op ons te wachten om te vertrekken. We willen eerst wat dollars wisselen in Sum, de munt van Oezbekistan. Geen probleem, hij heeft nog wel wat en doet zijn kofferbak open en komt aangelopen met een hele bundel geld. Het zijn 100 briefjes van 500 Sum, dus 50.000 Sum, dit is ongeveer 20 dollar waard (circa 14 Euro's.) Dit is wel de koers op de zwarte markt want het geldverkeer in Oezbekistan gaat via de zwarte markt. Het is wennen aan de vele nullen. Een maaltijd met drinken in een hotel kost ongeveer 30.000 Sum. Het gaat dan wel hard, zo ben je miljonair en na een etentje ben je al je geld weer kwijt.
De reis vervolgt zich naar het Aralmeer een rit van een kleine drie uur over eerst een nieuwe weg in aanleg die in 2014 klaar moet zijn. Dit is soms hobbelen en dan weer als een speer over een glad wegdek onze weg vervolgen. Het laatste stuk is weer hobbelen geblazen tot aan Moynak de plaats die vroeger aan het Aralmeer gelegen was.
Op deze plek heeft zich een enorme ramp afgespeeld, veroorzaakt door menselijke beslissingen. Vroeger werd het Aralmeer gevoed door twee rivieren, deze zijn echter verlegd zodat het water uit deze rivieren, de katoenvelden konden gaan irrigeren. Hierdoor verdampte het meer en droogde voor een heel groot gedeelte uit en trok de waterlijn zich steeds verder terug. Voor de plaatselijke bevolking was dit een catastrofe. Men probeerde vaargeulen te graven om toch bij het water te kunnen komen. Toen het water 70 kilometer van Moynak verwijderd was, zijn ze hier echter mee opgehouden, er was geen beginnen meer aan. De vissers raakten hun inkomsten kwijt, de marine basis verdween, de scheepvaarderij werd opgeheven waardoor er een kaal, desolaat landschap achterbleef.
Tevens is de omgeving zwaar verontreinigd, voor de katoenteelt worden zware chemicaliën gebruikt en de grond is erg zout. Omdat de wind vrij spel heeft in het vlakke woestijnlandschap komen er vaak zandstormen voor, deze stormen verspreiden de vervuilde aarde over een grote oppervlakte. Dit maakt de grond onvruchtbaar.
Ook is er een eiland in het -wat eens het Aralmeer was-, waar de Sovjets kernproeven hielden en nog erg veel chemische verontreiniging in de bodem zou zitten. Eerst was dit meer zo groot als Ierland en was het het vierde grootste meer op de wereld. Momenteel is er minder dan de helft van het totale oppervlak over, de rest is dor en woestijnachtig gebied geworden. Wat rest zijn de schepen midden in een dorre vlakte, zonder een druppel water in de buurt. Het is een bizar en tegelijk een indrukwekkend gezicht. Gelukkig zijn er initiatieven om het meer weer te vullen.
Hierna rijden we dezelfde weg terug en gaan door naar Chiva. De chauffeur vertelt ons dat er al twintig dagen een probleem is met het verkrijgen van benzine, de bezinestations staan droog, terwijl er op de zwarte markt, in plastic coca-cola flessen nog voldoende benzine verkrijgbaar is. Onze chauffeur spreekt echter te slecht Engels om ons goed uit te leggen wat er precies aan de hand is.
Onderweg legt de chauffeur uit hoe katoen er uit ziet. We kunnen nu niet de echte dotten katoen zien, maar wel de bloemen en natuurlijk de velden. Oezbekistan is een grote producent van katoen. De scholen worden in de oogstperiode voor 40 dagen gesloten om de katoen te plukken, iedereen moet helpen. Ook toont hij de boom waar de blaadjes aan groeien die de zijderups eet. Helaas kunnen we de rups en het verdere proces van zijde niet zien. Dit was wel leuk geweest omdat we de Zijderoute volgen maar wie weet. We komen laat in de middag aan in Chiva en willen nog wat geld wisselen waarop de chauffeur uit zijn broekzak nog eens 50.000 Sum tovert zodat we tenminste vanavond kunnen eten en drinken. Eerst zijn we bij het verkeerde hotel, er zijn er drie met ongeveer dezelfde naam, maar we vinden het hotel waar we ingeschreven staan. We lopen na het inchecken nog even door Chiva dat volledig gerestaureerd is. We lopen werkelijk door de stad van 1000 en 1 nacht waar als je je ogen dicht doet de handelskaravaan zo door de poort naar binnen ziet lopen. De zon daalt en een vrouwtje roept ons te komen voor een uitzichtpunt over de stad. Even afrekenen, 3000 Sum per persoon, een dikke euro pp, maar dan heb je ook wat. Je kan de hele stad overzien met de complete muren, poorten en de verschillende moskeeën en minaretten. Ook zien we de madrassa's, koran leerscholen en de huisjes binnen de muren. Morgen gaan we terug om alles eens goed te bekijken.